Μάρκος Αυρήλιος στα στρατόπεδα
«Το πρωί, όταν δυσκολεύεσαι να σηκωθείς, πες στον εαυτό σου: Πρέπει να πάω στη δουλειά—ως άνθρωπος.» — Μάρκος Αυρήλιος, Εις Εαυτόν, Βιβλίο Ε'.
Ένας απρόθυμος αυτοκράτορας αντιμετωπίζει το πρωινό του βάσανο
«Το πρωί, όταν δυσκολεύεσαι να σηκωθείς, πες στον εαυτό σου: Πρέπει να πάω στη δουλειά—ως άνθρωπος.» Αυτά τα λόγια έγραψε ο Μάρκος Αυρήλιος στον εαυτό του στα «Εις Εαυτόν» (Βιβλίο Ε', 1). Τα σημείωνε σε σκληρές εκστρατείες στα σύνορα της αυτοκρατορίας, προσπαθώντας να κάνει τη φιλοσοφία πράξη.
Όχι για τα μάτια του κόσμου—μόνο για να αντέξει
Ο Μάρκος δεν κήρυττε. Προσπαθούσε να πείσει τον εαυτό του να αντέξει το κρύο, την πολιτική, την κούραση. Τα «Εις Εαυτόν» δεν δημοσιεύτηκαν—τα έγραφε ιδιωτικά, παλεύοντας με το παράδοξο της απόλυτης εξουσίας και της εσωτερικής πειθαρχίας. Το να σηκωθεί κάθε μέρα ήταν η πρώτη μάχη πριν από τη μάχη.
Παγιδευμένος ανάμεσα σε παγωμένους στρατιώτες και αυλικούς, ο αυτοκράτορας-φιλόσοφος χρησιμοποιούσε τα σημειωματάριά του για να προκαλεί τον εαυτό του, κάθε αυγή. Τα «Εις Εαυτόν» δεν είναι αυτοβοήθεια για άλλους—είναι ένας άνθρωπος που παλεύει να ξεφύγει από την απάθεια, μέσα σε μια σκηνή.
