Ο Μύθος του Αντίχειρα στους Μονομάχους
Φανταζόμαστε το πλήθος να αποφασίζει τη μοίρα του μονομάχου με έναν θεαματικό αντίχειρα πάνω ή κάτω. Το Χόλιγουντ το έκανε εμβληματικό. Οι Ρωμαίοι δεν το έκαναν ποτέ—τουλάχιστον, όχι έτσι.
Αντίχειρας πάνω; Αντίχειρας κάτω; Μισό λεπτό.
Το πλήθος βρυχάται. Ο αυτοκράτορας αποφασίζει. Ένας αντίχειρας προς τα πάνω—σωτηρία, σωστά; Ένας αντίχειρας πέφτει—καταδίκη. Έτσι το δείχνουν οι ταινίες. Αλλά καμία αρχαία πηγή δεν το εξηγεί τόσο απλά.
Οι αληθινές χειρονομίες ήταν πιο αινιγματικές.
Ρωμαίοι συγγραφείς όπως ο Ιουβενάλης και ο Σουητώνιος περιγράφουν χειρονομίες, αλλά οι λεπτομέρειες χάνονται στη μετάφραση. Κάποιοι μελετητές λένε ότι το «pollice verso»—κυριολεκτικά, «με γυρισμένο αντίχειρα»—σήμαινε θάνατο. Αλλά δεν είναι σαφές αν αυτό σήμαινε πάνω, κάτω ή και στο πλάι. Η αρχαία τέχνη δείχνει μερικές φορές γροθιά με τον αντίχειρα μέσα για να δοθεί χάρη.
Πώς γεννήθηκε ο μύθος;
Η σύγχρονη χειρονομία ξεκίνησε με έναν πίνακα του 1872—«Pollice Verso» του Ζαν-Λεόν Ζερόμ—που δείχνει το πλήθος με αντίχειρες προς τα κάτω. Το Χόλιγουντ, ξεκινώντας με το «Μπεν-Χουρ», αντέγραψε το μοτίβο. Σήμερα όλοι κάνουμε τη χειρονομία, αλλά είναι βικτωριανό θέατρο, όχι ρωμαϊκή πραγματικότητα.
Τα αρχαία κείμενα περιγράφουν χειρονομίες, αλλά ποτέ δεν ξεκαθαρίζουν τον κανόνα «αντίχειρας κάτω = θάνατος». Τα στοιχεία δείχνουν ότι μια σφιγμένη γροθιά ή αντίχειρας μέσα σήμαινε έλεος, ενώ ένας γυρισμένος ή τεντωμένος αντίχειρας μπορούσε να σημαίνει θάνατο. Η όλη ιδέα του πάνω/κάτω είναι νεότερη εφεύρεση.
