Ήταν πάντα η Ρώμη πρωτεύουσα;
Η Ρώμη δεν ήταν πάντα η καρδιά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Τον τέταρτο αιώνα, οι αυτοκράτορες σπάνια πατούσαν το πόδι τους εκεί.
Unknown — "Porphyry vessel with bearded masks" (ca. late 1st century BCE‒early 2nd century CE), public domain
Ο μύθος: Η Ρώμη κυβερνούσε από τη Ρώμη.
Φαντάσου την αυτοκρατορία στο απόγειό της—κάθε απόφαση, κάθε αυτοκράτορας, κάθε ίντριγκα να διαδραματίζεται μέσα στα μαρμάρινα τείχη της Ρώμης. Η φράση «όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη» μοιάζει αδιαμφισβήτητη. Αλλά στη Ύστερη Αρχαιότητα, οι αυτοκράτορες σπάνια ήταν σπίτι.
Οι πραγματικές πρωτεύουσες μετακινήθηκαν ανατολικά.
Αρχίζοντας με τον Διοκλητιανό, οι αυτοκράτορες εγκαταστάθηκαν στο Μιλάνο, τη Ραβέννα και κυρίως στην Κωνσταντινούπολη. Η πολιτική ισχύς μετατοπίστηκε ανατολικά, πιο κοντά σε απειλές και εμπόριο. Η Ρώμη κράτησε τη μεγαλοπρέπειά της, αλλά στην εποχή του Κωνσταντίνου, ήταν πια σκηνικό νοσταλγίας, όχι διακυβέρνησης.
Πώς έμεινε αυτός ο μύθος;
Για αιώνες, το όνομα της Ρώμης έγινε συνώνυμο της αυτοκρατορίας—«Ρωμαίος» σήμαινε «πολιτισμένος», ακόμα κι όταν η πραγματική εξουσία είχε μετακινηθεί εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Ακόμα και σήμερα, τη λέμε Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, όχι Μιλανέζικη ή Κωνσταντινουπολίτικη.
Η Κωνσταντινούπολη και άλλες πόλεις έγιναν αυτοκρατορικές πρωτεύουσες, αντικατοπτρίζοντας αλλαγές ισχύος και στρατηγικής. Η «Αιώνια Πόλη» ήταν περισσότερο σύμβολο παρά έδρα εξουσίας.
