Σπαρτιατικό Σιδερένιο Νόμισμα
Το ξέρεις: οι Σπαρτιάτες απαγόρευσαν χρυσό και ασήμι, αναγκάζοντας όλους να χρησιμοποιούν βαριές σιδερένιες ράβδους για χρήμα. Υποτίθεται πως η πολυτέλεια ήταν αδύνατη—μόνο σίδερο που βάραινε κάθε συναλλαγή.
Ο μύθος του σιδερένιου χρήματος.
Φαντάζεσαι έναν Σπαρτιάτη να αγοράζει ψωμί με μια σκουριασμένη σιδερένια μπάρα—ούτε χρυσό, ούτε νομίσματα, μόνο βαριά κομμάτια που δεν κρύβονται ούτε μαζεύονται εύκολα. Τα βιβλία το λένε: ο τρόπος της Σπάρτης να απαγορεύσει την πολυτέλεια και την απληστία.
Ο χρυσός και το ασήμι δεν εξαφανίστηκαν ποτέ.
Οι Σπαρτιάτες όντως χρησιμοποιούσαν σιδερένιες ράβδους για κάποιες τοπικές συναλλαγές. Όμως σπαρτιατικά νομίσματα από χρυσό και ασήμι βρίσκονται σε όλο τον ελληνικό κόσμο, και οι ελίτ τους έκαναν εμπόριο για εισαγωγές και πολυτέλειες. Ο μύθος παραλείπει την ακατάστατη πραγματικότητα του εμπορίου, των φόρων και του μαύρου πλούτου.
Μυθοπλασία για τη φήμη.
Αρχαίοι συγγραφείς όπως ο Πλούταρχος ενίσχυσαν τον θρύλο αιώνες αργότερα, πουλώντας το σιδερένιο νόμισμα της Σπάρτης ως απόδειξη ηθικής δύναμης. Στην πραγματικότητα, το χρήμα πάει όπου πάει και η εξουσία—οι Σπαρτιάτες απλώς ήθελαν ο κόσμος να τους βλέπει ως άφθαρτους.
Η Σπάρτη όντως χρησιμοποιούσε σιδερένιες ράβδους, τα λεγόμενα «πελάναι», ως νόμισμα, αλλά τα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι χρυσά και ασημένια νομίσματα κυκλοφορούσαν και οι Σπαρτιάτες έκαναν εμπόριο με όλο τον κόσμο. Ο μύθος του σιδερένιου χρήματος ήταν εν μέρει προπαγάνδα για να ενισχύσει την εικόνα της πόλης ως σκληρής και λιτής.
